Numara tek başına bir cevap değildir

İhracat hazırlığı yapan alıcıların bize sıkça sorduğu şey tek bir rakam dizisi: "çelik kapının GTİP'i nedir?" Cevabı bir numarayla verip geçmek kolay olurdu ama doğru olmazdı. Sınıflandırma, ürünün nasıl tanımlandığına, nasıl paketlendiğine, neyin birlikte gönderildiğine ve varış ülkesinin kendi cetveline bağlıdır. Bu yazı numarayı ezberletmek yerine, doğru numaraya nasıl ulaşılacağını anlatıyor.

Yapıya kısa bir bakış

Türkiye'de kullanılan GTİP numarası, uluslararası Harmonize Sistem üzerine inşa edilmiştir. İlk altı basamak sistemi uygulayan ülkelerde ortaktır; sonraki basamaklar Avrupa Birliği ve ulusal eklemelerden gelir ve toplam on iki basamağa kadar uzar. Pratik anlamı şudur: Türkiye'de kullandığınız numara ile varış ülkesindeki numara ilk altı basamakta örtüşür, sonrasında ayrışabilir.

Demir veya çelikten kapılar, pencereler, bunların kasaları, çerçeveleri ve kapı eşikleri, demir ve çelikten inşaat aksamını kapsayan tarife pozisyonu 73.08 içinde yer alır ve bu pozisyonun altında kapı ve pencerelere ayrılmış bir alt pozisyon bulunur: 7308.30. Altı basamak düzeyinde bu, çelik kapılar için başlangıç noktasıdır. Ancak ulusal basamaklar, ürünün niteliğine göre bu kökün altında farklı kırılımlara işaret edebilir ve yürürlükteki cetvelin kontrol edilmesi gerekir.

Sınıflandırmayı etkileyen ürün özellikleri

Aynı görünen iki sevkiyat, içeriğine göre farklı değerlendirilebilir. Pratikte fark yaratan noktalar şunlardır:

  • Gövde malzemesi: Kanat yüzeyleri çelik sac mı? Ağırlıklı olarak başka bir malzemeden oluşan kompozit gövdelerde sınıflandırma, ürüne esas niteliğini veren malzemeye göre değişebilir.
  • Kasanın birlikte gönderilip gönderilmemesi: Kapı ve kasası aynı pozisyon içinde anılır, ancak faturada ve pakette nasıl gösterildiği beyanın kalem yapısını etkiler.
  • Takılı donanım: Kilit, silindir, kol, menteşe ve kapı kapatıcının kapıya monte mi, ayrı mı gönderildiği. Ayrı gönderilen donanım kendi pozisyonundan beyan edilebilir.
  • Cam: Kanatta cam bulunması ve camın tipi, bazı durumlarda ek değerlendirme gerektirir.
  • Kullanım amacı: Konut kapısı, bina girişi ve yangın çıkış kapısı aynı kökten çıksa da donanım içeriği farklıdır; bu fark beyandaki ürün tanımına yansır.

Numaranın doğrudan etkilediği şeyler

  1. Vergi oranı: Varış ülkesinin tarife cetveli oranı numaraya göre uygular.
  2. Tercihli rejim: Ticaret anlaşmalarından yararlanma, pozisyona ve menşe kurallarına bağlıdır. Menşe kuralları çoğu zaman pozisyon bazında yazılır.
  3. Belge seti: Dolaşım belgesi, menşe şahadetnamesi ve varsa uygunluk belgeleri numaraya göre istenir.
  4. İstatistik ve pazar analizi: Hedef pazarın ithalat hacmini incelerken aynı numara üzerinden karşılaştırma yapılır.

Belgelerde tutarlılık: en çok zaman kaybettiren detay

Gümrükte yaşanan beklemelerin önemli bir kısmı yanlış numaradan değil, belgeler arası tutarsızlıktan çıkar. Fatura, paketleme listesi, taşıma evrakı ve menşe belgesinde aynı numaranın ve aynı ürün tanımının yazması gerekir. "Çelik kapı" ile "çelik kapı ve kasası" iki farklı kalem gibi okunabilir; ürün tanımını tek bir metin olarak sabitleyip bütün belgelerde aynı şekilde kullanmak bu riski ortadan kaldırır.

Paketleme listesinde ölçü ve ağırlık bilgisinin net olması da işe yarar. Kapı başına brüt ve net ağırlık, koli ya da sandık adedi, konteyner başına adet; bu veriler hem beyanı hem nakliye hesabını hızlandırır.

Üreticiden isteyeceğiniz teknik dosya

Gümrük müşavirinizin güvenle sınıflandırma yapabilmesi için elinde şunların bulunması gerekir:

  • Kanat yapısı: yüzey malzemesi ve kalınlığı, dolgu malzemesi, toplam kanat kalınlığı.
  • Kasa profili bilgisi ve kasanın sevkiyata dâhil olup olmadığı.
  • Donanım listesi: kilit tipi, silindir, kol, menteşe sayısı, varsa kapı kapatıcı ve panik donanımı.
  • Cam bilgisi: var/yok, tip, ebat.
  • Ölçüler santimetre cinsinden, ürün başına net ve brüt ağırlık.
  • Kullanım amacı ve ürün grubu.

Bu dosyayı ürün grubu bazında hazırlamak pratiktir, çünkü donanım listesi gruptan gruba değişir. Yangın kapısı sevkiyatlarında kapı kapatıcı ve panik bar kalemleri devreye girerken, bina giriş kapıları tarafında çift kanat ve ağırlık bilgisi öne çıkar.

Ambalaj biçimi beyanı etkiler

Pratikte sık gözden kaçan bir nokta var: aynı kapı, iki farklı paketleme biçiminde iki farklı kalem yapısı oluşturur. Kanat ve kasa eşleştirilmiş hâlde, donanımı takılı olarak tek sandıkta gönderildiğinde sevkiyat tek bir ürün olarak okunur. Kanatlar bir palette, kasalar ayrı bir palette, kilitler ve kollar kutular hâlinde gönderildiğinde beyan birden fazla kaleme bölünebilir.

İki yaklaşımın da gerekçesi olabilir; konteyner doluluğunu artırmak için parçalı yükleme tercih edilir, montaj kolaylığı için eşleştirilmiş yükleme tercih edilir. Önemli olan, seçilen yöntemin faturada ve paketleme listesinde aynı mantıkla gösterilmesidir. Yükleme planı ile belge yapısı birbirini takip ettiğinde gümrükte açıklama gerektiren bir nokta kalmaz.

Sorumluluk kimde

Burada net olmak gerekir: beyanın doğruluğu beyanı verene aittir. Üreticiden gelen teknik bilgi yol gösterir, ancak varış ülkesinde geçerli sınıflandırmayı o ülkenin mevzuatı ve gümrük idaresi belirler. Tarife yapısı belirli aralıklarla güncellendiği için, geçmiş sevkiyatta kullanılan numaranın hâlâ geçerli olduğunu varsaymak yerine her sezon kontrol etmek daha güvenli bir alışkanlıktır.

Düzenli ihracat planlıyorsanız, ürün tanımını ve ölçü bilgisini bizden eksiksiz isteyin; teknik dosyayı grup bazında hazırlayıp paylaşırız. Sınıflandırmayı kendi gümrük müşavirinizle ya da varış ülkesindeki ithalatçınızla teyit etmek, planlamanın ilk adımı olmalı. Sevkiyat İstanbul'dan yapılır; adet, ölçü ve varış limanı bilgisiyle yazarsanız nakliye ve paketleme planını birlikte çıkarabiliriz.